انواع قطع کتاب | انواع سایز کتاب | ابعاد کتاب

راهنمای قطع کتاب

در میان انواع مختلف قطع کتاب، برخی به سبب تناسب با نوع محتوا، سهولت استفاده، قابلیت حمل آسان و مقبولیت عمومی به طور گسترده‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرند. این قطع‌ های کتاب، به خوبی می‌توانند نیازهای متنوع مخاطبان را برآورده کنند. در ادامه به شرح کامل ابعاد و کاربرد برخی از قطع‌ های رایج در صنعت نشر و چاپ کتاب پرداخته ایم؛

قطع کتاب وزیری

 رایج‌ترین قطع کتاب در ایران قطع وزیری است که برای چاپ کتاب دانشگاهی، آموزشی و درسی استفاده می‌شود. این قطع در استاندارد آمریکایی به نام Medium octavo شهرت دارد. ابعاد استاندارد این قطع، 17 در 24 سانتی‌متر و 16.5 در 23.5 سانتی‌متر است. با سه بار تا کردن پی در پی کاغذ 70 سانتی‌متر به اندازه تقریبی قطع وزیری خواهید رسید.(انواع کاغذ در صنعت چاپ کدامند؟) صفحه آرایی و ویراستاری قطع وزیری بهتر است در چاپخانه‌ها توسط کارشناسان و صفحه ‌آراها انجام شود زیرا آن‌ها از تمامی استاندارهای لازم آگاهی لازم را دارند.

قطع کتاب رقعی

این نوع قطع، یکی دیگر از پرکاربردترین قطع‌ها است که بیش‌تر در کتاب های داستان، رمان و شعر دیده می‌شود که مخاطب عام دارند. کتاب‌هایی که دارای تصاویر و یا حجم کم هستند، با قطع رقعی چاپ و منتشر می‌شوند.

این قطع در استاندارد انتشارات آمریکا به Crown octavo معروف است. اندازه استاندارد قطع رقعی در چاپ افست 22 در 15 سانتی‌متر و در چاپ دیجیتال 14 در 21 سانتی‌متر (برابر کاغذ A5) است. این ابعاد برای قبل از برش است و پس از برش، تا نیم سانت از طرفین کتاب کاسته می‌شود. برای تیراژ بالا چاپ افست و برای تعداد چاپ محدود معمولاً چاپ دیجیتال را انتخاب می‌کنند.

قطع کتاب خشتی

از کهن‌ترین قطع‌ های کتاب در چاپ نسخ خطی است. برای قطع خشتی بزرگ با شش بار تا کردن کاغذی با اندازه‌ی 50*70، استاندارد مناسب 23*23 به دست می‌آید. اگر کاغذی با همین ابعاد را به جای 6 بار، 12 بار تا کنیم به اندازه‌ای معادل 14/5*14/5 و یا 16/5*16/5 می‌رسیم که متناسب با استاندارد قطع خشتی کوچک است. همانطور که از ابعاد نوشته‌شده پیداست این نوع قطع به صورت مربعی است و به همین دلیل آن را به خشت تشبیه کرده‌اند.

برای چاپ کتاب‌هایی مانند کتاب‌ های کودکان، کاتالوگ و بروشور از قطع خشتی استفاده می‌شود.

قطع کتاب جیبی یا بغلی

بعد از قطع وزیری، رایج‌ترین قطع کتاب قطع جیبی است. همانطور که از نامشان پیداست، این کتاب‌ها کوچک و جمع و جور هستند و به راحتی می‌توان آن‌ها را در کیف و یا حتی جیب لباس حمل کرد. برای قطع جیبی اندازه‌های استاندارد مختلفی وجود دارد و در گستره وسیعی از ابعاد با تیراژ زیاد و قیمت کم چاپ می‌شوند. در استاندارد آمریکایی قطع octodecimo یا eighteenmo بسیار شبیه به قطع جیبی است. اندازه متداول این نوع قطع در حدود 11*15 سانتی‌متر است و برای چاپ کتب شعر و دعا از این نوع قطع استفاده می‌شود.

در انجام صفحه‌بندی این نوع کتب باید بسیار سنجیده و باحوصله عمل کرد زیرا به دلیلی سایز کوچک، مطالب زیادی در یک صفحه نوشته و چاپ می‌شود و نباید تورفتگی‌های متون چشم خواننده را اذیت کند و موجب فروش پایین محصول شود.

قطع کتاب پالتویی

در تمامی استانداردهای ذکرشده برای ابعاد کتاب، شیت‌ها به صورت افقی قرار می‌گیرند و صفحات کتاب عمودی هستند. اما در قطع پالتویی شیت‌ها و صفحات هردو به صورت افقی قرار گرفته‌اند. طراح با توجه به سلیقه‌ی خود از این قالب برای زیباسازی برخی کتاب‌ها با در نظر گرفتن کاربرد آن‌ها استفاده می‌کند. معمولاً جهت چاپ مطالب بلند با عرض کم از قطع پالتویی استفاده می‌شود و هزینه چاپ کاهش پیدا می‌کند. اندازه سایز پالتویی کوچک 10*19 و سایز پالتویی بزرگ 11.5* 22 است.

قطع کتاب رحلی

علت نامگذاری قطع رحلی به این دلیل است که در گذشته برای خواندن این نوع از کتاب‌ها آن‌ها را روی چهارپایه یا همان رحل قرار داده و می‌خواندند. در استاندارد آمریکا به آن Imperial octavo می‌گویند. دارای سه استاندارد کوچک (27*42 سانتی‌متر)، متوسط (30*50 سانتی‌متر) و بزرگ (30*60 سانتی‌متر) است و از کتاب‌های معمولی کمی بزرگتر هستند. مزیت این قطع دورریز کم آن است. قطع رحلی را می‌توان به دو صورت تک ستونی و دو ستونی چاپ کرد. معمولاً کتاب‌های رفرنس را که دارای محتوای زیادی هستند، به صورت دو ستونی و با قلم ریز چاپ می‌کنند تا هزینه‌ها کاهش یابد. برای چاپ کتاب‌های فاخر نظیر قرآن و کتب هنری مانند شاهنامه و مثنوی که دارای تصاویر تذهیب و مینیاتوری هستند، از چاپ قطع رحلی تک ستونی استفاده می‌شود.

برای مطالعه بیشتر میتوانید صفحه ویکی پدیا در این مورد را نیز مطالعه کنید.

قطع کتاب ربعی

یکی از قطع‌ های کوچک، سبک و جمع و جور (۱۲*۱۶.۵)، قطع ربعی است. این قطع زیاد پرکاربرد نبوده و به دلیل سایز کوچک و گنجایش کم صفحات آن، بیشتر برای کتاب‌هایی با مضامین داستان کوتاه، برخی کتاب‌های کودکان (مختص کتاب‌هایی با طراحی کوچک و سبک)، آموزشی مختصر و کتاب‌های مختص ضرب‌المثل‌ها و سخنان بزرگان مورد استفاده قرار می‌گیرد. از مزایای این سایز کتاب می‌توان به حمل آسان، صرفه‌جویی در کاغذ و هزینه‌ها و جذابیت بصری اشاره کرد.

قطع کتاب بیاضی

کتاب‌هایی که از سمت عرض (به صورت مستطیل افقی) شیرازه‌بندی و صحافی می‌شوند، به قطع بیاضی معروف هستند. از این قطع بیشتر در کتاب‌های هنری، شعر، کتاب‌های عکس، معماری و برخی کتاب‌های خاص با تصاویر ویژه استفاده می‌شود. به طور کلی قطع بیاضی کوچک در ابعاد ۲۲*۲۹ سانتی‌متر و قطع بیاضی بزرگ در ابعاد ۲۴*۳۴ سانتی‌متر هستند. از مزایای این سایز کتاب، می‌توان به زیبایی و جذابیت بصری، راحتی در استفاده و مناسب بودن برای برخی محتواهای خاص اشاره کرد.

قطع کتاب سلطانی

یکی از قطع‌ های بزرگ و رسمی در چاپ کتاب، قطع سلطانی یا تیموری است که معمولاً برای کتاب‌ های نفیس و فاخر، کلکسیونی، انواع قرآن، آثار هنری، نسخه‌های خطی، کتاب‌های تاریخی و مصور مورد استفاده قرار می‌گیرد. اندازه این قطع ۳۴*۴۹ است. از مزایای این قطع کتاب می‌توان به سایز بزرگ و چشمگیر، زیبایی و جذابیت بصری، خوانایی بالا و تصاویر و طراحی‌های باکیفیت اشاره کرد. البته این قطع کتاب وزن و حجم زیادی داشته و هزینه چاپ آن نیز بالا است.

قطع کتاب اروپایی

قطع اروپایی (۲۱*۱۲) معمولاً بین قطع رقعی و وزیری قرار داشته و به دلیل خوانایی مناسب و راحتی استفاده از محبوبیت بسیار بالایی برخوردار است. از این قطع علاوه بر چاپ کتاب‌های رمان، علمی، آموزشی و ادبی، در چاپ سررسیدها و دفاتر نیز استفاده می‌شود.

مطالعه مقاله چگونه برای چاپ کتاب اسپانسر پیدا کنیم؟ پیشنهاد می شود.