انواع کاغذ چاپ

 ملاک دسته‌بندی انواع کاغذ در صنعت چاپ

برای چاپ کتاب دیجیتال، عموماً کاغذها بر اساس ملاک‌هایی از جمله نوع کاربرد و برخی از ویژگی‌های کاغذ مانند، وزن یا  گرماژ  و ضخامت دسته‌بندی می‌شوند. در  ادامه این مقاله 16 مورد از انواع کاغذ چاپ و تحریر را معرفی کرده‌ایم تا با هر یک از آن‌ها بیشتر آشنا شوید.

 انواع کاغذ چاپ و تحریر برای کاربردهای مختلف چاپ کتاب

انتخاب انواع کاغذ چاپ و تحریر با گرماژ مناسب می‌تواند هم در کیفیت نهایی کتاب و هم در راحتی مطالعه تأثیرگذار باشد. علاوه بر این، نوع چاپ (دیجیتال یا افست) می‌تواند بر انتخاب نوع کاغذ چاپ و تحریر مؤثر باشد و هر پروژه چاپی بسته به نوع محتوا، میزان بودجه و تجربه مخاطب می‌تواند به انتخاب متفاوتی از میان گزینه‌های موجود برسد. آشنایی با ویژگی‌های مختلف کاغذ چاپ و تحریر به شما کمک می‌کند تا با درک بهتری نسبت به نیازهای چاپی، بهترین گزینه را انتخاب کنید و کیفیت نهایی کتاب خود را تضمین نمایید.

نوع کاغذ	کاربردها	مزایا	معایب
کاغذ تحریر	کتاب‌ها، اسناد اداری	دوام بالا، مناسب برای چاپ دوطرفه	قابلیت لمینت ندارد
کاغذ گلاسه	مجلات، بروشورها، کاتالوگ‌ها	کیفیت چاپ بالا، سطح براق و صاف	گران‌تر است
کاغذ بالکی	کتاب‌های اقتصادی	سبک و بافت خاص	تراکم جوهر کمتر، مناسب متون ساده
کاغذ فانتزی	کارت‌های دعوت، محصولات خلاقانه	تنوع در رنگ و بافت، ظاهر زیبا	هزینه بالا و محدودیت در چاپ‌های عمومی
کاغذ اشتنباخ	اوراق رسمی، محصولات خاص	کیفیت بسیار بالا، مناسب برای چاپ کتاب های نفیس	بسیار گران و محدود به کاربردهای خاص
کاغذ پشت چسب‌دار	برچسب‌ها و لیبل‌ها	قابلیت چسباندن آسان	قابلیت چاپ محدود، هزینه نسبتاً بالا
کاغذ کرافت	بسته‌بندی، کیسه‌ها	مقاوم، قابل بازیافت	بافت زبر، کاربرد محدود برای چاپ‌های دقیق
کاغذ پلاستیکی	نقشه‌ها، چاپ‌های ضدآب	ضدآب و مقاوم در برابر پارگی	گران‌قیمت و نیازمند جوهر مخصوص
کاغذ روزنامه	روزنامه‌ها، فاکتورها	اقتصادی، جذب جوهر خوب	در معرض نور و هوا خراب و کمرنگ می‌شود
کاغذ کاربن لس	فرم‌های چند نسخه‌ای	انتقال نوشته بدون نیاز به کاربن	محدود به فرم‌های خاص

کاغذ تحریر (Writing Paper)

این نوع کاغذها بیشتر در روش چاپ افست کاربرد دارند و برای چاپ کتاب و اوراق اداری همانند سربرگ، یادداشت، پاکت، تراکت و مواردی از این قبیل کاربرد دارند. همچنین می‌توان ساده و آسان با استفاده از خودکار روی آن نوشت. چاپ روی هر دو طرف کاغذ تحریر امکان‌پذیر است، چرا که مرکب به بخش دیگر آن توان نفوذ ندارد. این کاغذ برای پرینت دو رو بسیار مناسب است. کاغذ تحریر در انواع گرماژها تولید می‌شود که بر اساس نوع کاربرد آن می‌تواند مورد استفاده‌های گوناگونی قرار بگیرد.

از خمیرهای شیمیایی و چوب پهن‌برگان و سوزنی‌برگان در تولید کاغذ چاپ و تحریر بهره گرفته می‌شود. مقاومت مطلوب کاغذ تحریر سبب شده است تا این کاغذ برای بایگانی با زمان طولانی و به ویژه در مصارف اداری بیشتر به کار گرفته شود. کاغذ تحریر در رنگ‌های مختلفی وجود دارد که نوع رنگ آن بسته به خمیر مورد استفاده در زمان تولید دارد.(چاپ کتاب چقدر طول می کشد؟) سطح کاغذ تحریر اضافه بر اینکه برای چاپ بسیار مناسب است، برای نوشتن روی سطح آن با خودکار نیز مطلوب است.

از این نکته غافل نشویم که اضافه کردن هر نوع پوششی(سلفون و…) روی سطح این نوع کاغذ، امکان‌پذیر نیست.

پوشش سلفون یا لمینت برای انواع کاغذ چیست؟

پوشش سلفون یا لمینت به یک لایه پلاستیکی است که بر روی کاغذ اعمال می‌شود تا از آن در برابر آسیب، رطوبت و سایش محافظت کند. این لایه پلاستیکی علاوه بر افزایش استحکام کاغذ، به آن جلوه‌ای براق یا مات می‌بخشد. پوشش‌های سلفون و لیمنت هر یک ویژگی‌های خاصی دارند و در دو نوع مات و براق موجود هستند. پوشش‌های سلفون و لمینت در ضخامت (لمینت ضخیم‌تر از سلفون)، دوام (لمینت بادوام‌تر از سلفون) و ظاهر (سلفون براق‌تر از لمینت) با یکدیگر متفاوت هستند.

کاغذ گلاسه مات و براق (Coated Paper & Board – Matt & Glossy)

انواع کاغذ گلاسه نه تنها در ظاهر بلکه در بافت و کیفیت نیز تفاوت‌های قابل توجهی دارند. هر یک از انواع کاغذ گلاسه می‌توانند میزان شفافیت، ضخامت و نوع پوشش متفاوتی داشته باشند که این موضوع مستقیماً بر نحوه بازتاب نور و جلوه بصری محصول چاپی تاثیر می‌گذارد. انتخاب میان انواع کاغذ گلاسه بسته به حساسیت طرح، میزان جزئیات و نوع کاربرد می‌تواند نتیجه چاپ را کاملاً متفاوت کند. این تنوع در ساختار و ویژگی‌های سطحی است که باعث شده انواع کاغذ گلاسه در صنایع مختلف چاپ جایگاه ویژه‌ای داشته باشند. این نوع کاغذها که دارای پوشش براق یا مات هستند، در چاپ‌های رنگی کیفیت مطلوبی از خود نشان می‌دهند. بهتر است بدانید که به دلیل داشتن سطحی صیقلی و هموار این کاغذ با عنوان سرفیس پیپرهم شناخته می‌شود.

کاغذ گلاسه در چاپ رنگی، ترامه و چاپ مجلات با کیفیت بالا کاربرد زیادی دارد. این کاغذ از ترکیب مواد معدنی و خاک چینی تشکیل شده است. البته ناگفته نماند نوع ارزان‌تر آن نیز با خمیر چوب و الیاف بازیافتی به تولید می‌رسد.

ایجاد پوشش برای کاغذ گلاسه‌ی مات و یا همان ابریشمی را نیز با روش مشابه با کاغذهای گلاسه و استفاده از مواد معدنی و خاک چینی صورت می‌پذیرد. کاغذ گلاسه به دلیل جذب یک‌نواخت جوهر دارای سطحی صیقلی و بسیار هموار است. به همین سبب برای چاپ انواع رسانه مناسب است. کاغذ گلاسه از مناسب‌ترین انواع کاغذ است که در گرماژهای متفاوت به سرانجام می‌رسد.

گرماژ در کاغذ گلاسه رابطه مستقیمی با مقاومت و ضخامت آن دارد. یعنی: هرچقدر در کاغذ گلاسه، گرماژ بالاتری اعمال شود، مقاومت و ضخامت آن هم بیشتر می‌شود و نیز همچنین این فرآیند بالا رفتن، کیفیت چاپ‌پذیری این کاغذ را هم فراهم می‌‌کند. یعنی، هر چه گراماژ بیشتر باشد، کاغذ گلاسه هم کاغذ مناسب چاپ بهتری خواهد بود.

کاملا برخلاف کاغذ تحریر، برای این نوع از کاغذ می‌توان از پوشش سلفون و لمینت به جهت بالاتر بردن مقاومت محصول چاپی بهره برد. کاغذ گلاسه به عنوان پای ثابت در ایجاد انواع رسانه‌های چاپی مانند چاپ کارت ویزیت، چاپ کاتالوگ، چاپ تراکت، چاپ بروشور، چاپ ساک دستی، چاپ تقویم و سایر موارد به کار گرفته می‌شود. با توجه به این نکته که نشریات رنگی روز به روز رو به افزایش است، صنعت کاغذسازی توجه ویژه‌ای نسبت به تولید کاغذ گلاسه ارزان‌قیمت که برای چاپ افست مطلوب است، دارد.

به همین سبب است که خمیر مکانیکی بخشی از خمیر مصرفی در ساخت کاغذ گلاسه را تشکیل می‌دهد.

کاغذ روزنامه (Paper News Print)

کاغذ روزنامه از خمیر مکانیکی به عمل آمده که بیشتر توسط خمیر چوب و الیاف بازیافتی ساخته شده است، که به شکل رول و ورق یافت می‌شود. کاغذ روزنامه در بین انواع کاغذ برای چاپ، یکی از بهترین نوع کاغذ برای چاپ روزنامه و صورت‌حساب‌های با قیمت نازل مثل قبض آب و برق و… به حساب می‌آید. با توجه به امکان وجود ناخالصی در الیاف که لیگنین نام دارد، به مرور رنگ آن با قرار گرفتن در معرض نور عوض شده وحالت شکنندگی به خود می‌گیرد و می‌پوسد.

کاغذ روزنامه قدرت جذب زیادی دارد و همان‌طور که از نامش پیدا است، معمولاً به منظور چاپ روزنامه با ماشین‌ لترپرس و افست استفاده می‌شود.

کاغذ خود کپی (Carbonless Paper)

این نوع از کاغذ در صنعت چاپ که پرکاربرد است و پوشش شیمیایی دارد، با اعمال فشار موقع نوشتن بر روی آن، مانند کاربن عمل می‌کند و به کاغذ زیرین انتقال داده و در نتیجه یک کپی در صفحه بعدی ایجاد می‌شود.

این کاغذ در چند نمونه تهیه شده که در پشت نسخه‌ی اول، از کپسول‌های رنگی بسیار ریز در جهت انتقال تصویر و یا متن به صفحه زیرین بهره می‌برد. کاغذ خودکپی اغلب در فاکتورها، قبوض، فرم‌ها و قراردادهای چند نسخه‌ای به کار گرفته می‌شود.

کاغذ و مقوای کرافت (kraftpaper)

این نوع کاغذ یا همان مقوا، کاغذی نسبتا مقاوم است که از سولفات خمیر پالپ تشکیل می‌شود. تنوع کاغذهای کرافت بسیار زیاد است، به مانند کاغذهای کرافتی سفید نشده که اغلب برای بسته‌بندی استفاده می‌شود تا کاغذهای کرافت سفید شده که برای تامین کاغذهایی که اتصال بافتی مطلوبی دارند، به کار گرفته می‌شوند. این نوع از کاغذ، قهوه‌ای یا سفید رنگ است.

همچنین دوام لازم را داراست و عموماً برای بسته بندی، چاپ کارتن، چاپ جعبه، پاکت و ساک دستی کرافت استفاده می‌شود. گراماژ و وزن بسیار متنوع این کاغذ در تولید ورق و کارتن، سبب وجود ترکیبی شده است که امکان تولید بیش از یک‌صد نوع مختلف ورق‌های ۳ لايه و ۵ لایه را میسر می‌کند.

کاغذ پلاستیکی

کاغذ پلاستیکی همان‌طور که از اسمش پیداست از مواد پلاستیکی و یا لاتکس latex تشکیل می‌شود و یا اینکه با پوشش‌دار کردن کاغذ معمولی با مواد پلاستیک به تولید می‌رسد،این نوع کاغذ مناسب چاپ افست است. با اینکه قیمت آن زیاد است اما در چرخه تولید محصولات ضد آب، مثل نقشه و کتاب کودکان، کتاب درسی و برخی موارد دیگر هنوز طرفدار دارد. البته نوع چسب‌دار آن هم در لیبل محصولات استفاده می‌شود. این کاغذ جنس بسیار زبر و خشن و قابل شستشویی دارد. کاغذ پلاستیکی بسیار مقاوم بوده به طوری که با دست پاره نمی‌شود. البته این نکته از قلم نیفتد که برای چاپ کاغذ پلاستیکی به مرکب و تکنیک خاصی احتیاج است. 

مطالعه مقاله چاپ کتاب دانشگاهی پیشنهاد می شود.

کاغذ کتاب‌های درسی

کاغذ کتاب‌های درسی معمولاً از جنس تحریر با گرماژ متوسط تا بالا انتخاب می‌شود تا تعادلی مناسب بین دوام و هزینه ایجاد کند. این نوع کاغذ باید قابلیت جذب یکنواخت جوهر را داشته باشد تا متن‌ها واضح و خوانا باقی بمانند و در عین حال مقاومت کافی در برابر ساییدگی و استفاده مکرر دانش‌آموزان را تضمین کند. همچنین، کاغذ کتاب‌های درسی غالباً از نوع بدون اسید است تا از زرد شدن و تخریب طولانی‌مدت جلوگیری شود و ماندگاری بالایی داشته باشد. انتخاب دقیق کاغذ کتاب‌های درسی تأثیر مستقیمی بر کیفیت چاپ و طول عمر کتاب‌های آموزشی دارد.

كاغذ غيرقابل نسخه‌ برداری

اين نوع از كاغذ تمام نور دستگاه‌ كپی را جذب می‌کند و در نتیجه نوری از آن منعكس نمی‌شود. لذا همین نکته باعث می‌شود که کپی‌برداری از آن‌ها میسر نشود. اين كاغذ‌ها به رنگ قرمز هستند. البته امروزه دیگر از طریق اسکن و پرینت کردن این کاغذها امکان کپی فراهم شده است. درست است که کاغذ غیرقابل نسخه‌برداری در مجموعه انواع کاغذهای بدون پوشش دسته‌بندی می‌شود اما می‌توان از آن برای چاپ کارهای ترامه سیاه و سفید و همچنین رنگی بهره برد.

از آنجایی که سطح این کاغذ نرم است، در نتیجه امکان چاپ خطوط ریز و جزئیات تصویر وجود دارد. از این نکته نباید غافل شد که کاغذ انگلیسی با سطح نرمی که دارد، گزینه مطلوبی برای چاپ طرح‌هایی است که جزئیات و ظرافت بیشتری دارند.

کاغذ غیر اسیدی

از انواع کاغذ در صنعت چاپ، کاغذی را که با پی‌اچ ۷ و یا بیش از۷ تهیه می‌شود، کاغذ غیر اسیدی می‌نامند. پی‌اچ بالاتر از۷ نشان‌‌دهنده آن است که این کاغذ یک کاغذ بدون اسید است. البته که احتمالاً با مفهوم اسیدی و بازی در شیمی آشنایی دارید و ما هم قصد نداریم با تعریف PH حوصله‌تان را سر ببریم و به همین تعریف کوچک اکتفا می‌کنیم. این کاغذ غیراسیدی در مقایسه با کاغذهای اسیدی طول عمر و استحکام بیشتری دارند.

پس در نتیجه کاغذ غیر اسیدی کاغذ مناسب چاپ کتاب، نشریات و همچنین کلیه محصولات چاپی است. رنگ این کاغذها برخلاف کاغذهای اسیدی با گذشت زمان تغییر نمی‌کند و زرد نمی‌شود. البته این نکته را هم یادآور می‌شویم که کاغذ بدون اسید علی‌رغم کاربردهایی که دارد، به اندازه کاغذهای دیگر در صنعت چاپ، شناخته‌شده نیست و در نتیجه کمتر از انواع کاغذهای دیگر در صنعت چاپ از آن استفاده می‌شود.

فرایند تولید کاغذ غیر اسیدی

در روند تولید این کاغذ در ابتدا چوب به خمیر تبدیل می‌شود و قاعدتا خمیر به دست آمده، به‌طور طبیعی دارای خاصیت اسیدی است. اگر در این مرحله اسید خمیر به دست آمده را خنثی کنیم، کاغذ تهیه‌شده غیر اسیدی خواهد بود.

کاغذ مکانیکی

این نوع کاغذ در صنعت چاپ، نوعی کاغذ روزنامه مرغوب است. بخش عمده این کاغذ را چوب تشکیل می‌دهد و تنها چند درصد خمیر شیمیایی به منظور افزایش مقاومت به این کاغذ افزوده می‌شود. خمیر کاغذهای مکانیکی را با دخیل کردن مواد شیمیایی سفیدتر می‌کنند تا مرغوبیت این کاغذ افزایش پیدا کند. کاغذ مکانیکی کاغذ مناسب چاپ برای مجلات، چاپ بروشور ارزان‌قیمت و چاپ کاتالوگ است. (چاپ کتاب فوری و ارزان چگونه است؟)

کاغذ شیمیایی

در ساخت کاغذ شیمیایی هم از خمیر چوب بهره می‌برند، اما با این تفاوت که از روش شیمیایی به جای مکانیکی، برای تولید این نوع کاغذ استفاده می‌شود. مقدار خمیر شیمیایی که در این روش استفاده می‌شود، حدودا ۹۰ درصد است. این نوع کاغذ از رنگ و استحکام کافی برخوردار است و اغلب اوقات به عنوان کاغذ تحریر و کاغذ فتوکپی و مجله استفاده می‌شود. با اینکه درجه رنگ‌پذیری این کاغذ در حد خوبی است، اما کیفیت چاپ رنگی روی کاغذهای شیمیایی هرگز به پای کاغذ گلاسه نمی‌رسد.

این نوع از کاغذ چاپی را باید در دسته کاغذهای سبک و مطلوب برای چاپ سربرگ اداری، تحریر و تایپ دانست. (انواع چاپ دیجیتال کتاب چیست؟)

کاغذ مقوایی

اول از هرچیزی بدانید که کاغذ مقوایی اغلب برای تهیه جلد کتاب، کاتالوگ و همچنین ساخت جعبه و کارتن به کار می‌رود. مقوا اکثر اوقات از کاغذ بدون پوشش تهیه می‌شود. البته که نوع پوشش‌دار آن هم گرچه محدود اما تولید می‌شود. حداقل وزن یک مقوا معمولاً ۱۵۰ گرم است. مقوای ضخیم‌تر را از لمینت‌کردن دو تا سه لایه مقوا به یکدیگر می‌توان تهیه نمود. جهت آگاهی بیشتر ضخامت جلد کتاب را با واحد پونت تعیین می‌کنند که از مقوایی با ضخامت ۱۰ پونت شروع و تا ۱۵ یا ۱۷ پونت برای کتاب‌های حجیم و سنگین‌تر استفاده می‌شود.

از این نوع مقوای ضخیم‌تر نیز برای مواد بسته‌بندی، کتاب کودک و مقوای جلد صحافی بهره می‌برند.

کاغذ انگلیسی با سطح نرم

با اینکه کاغذ انگلیسی با سطح نرم از انواع کاغذهای بدون پوشش است، اما معمولا از آن برای چاپ کارهای ترامه سیاه و سفید و رنگی استفاده می‌کنند. امکان چاپ خطوط ریز و جزئیات تصویر به دلیل نرمی سطح این کاغذ امکان پذیر است. در نتیجه کاغذ انگلیسی کاغذ مناسب چاپ طرح‌هایی استفاده می‌شود که جزئیات و ظرافت بیشتری می‌طلبد.

کاغذ انجیلی

کاغذ انجیلی کاغذیست نازک و به رنگ سفید که دارای خاصیت پشت پوشانی است. این کاغذ برای چاپ کتاب‌هایی حجیم چه از لحاظ مطالب تایپی و چه تعداد صفحات مانند (کتب مذهبی؛ کتاب مقدس انجیل) استفاده می‌شود، به همین دلیل است که کاغذ انجیلی نام گرفته است. خمیر این نوع کاغذ دارای مقدار زیادی مواد معدنی است، که همین موضوع چاپ هافتون (ترامه) را به آسانی و با کیفیت مطلوب ممکن می‌سازد. با اینکه انواع بسیار مرغوب آن، از مواد پنبه و کتان تولید می‌شوند، اما غالبا این کاغذ رایج در صنعت چاپ از خمیر شیمیایی ساخته می‌شود.

کاغذ آنتیک شیمیایی(حجیم)

در ابتدا لازم به ذکر است که در گذشته برای توصیف کاغذهایی که با ماشین ساخته می شدند، اما در ظاهر شبیه به کاغذهای دست‌ساز بودند از عنوان آنتیک استفاده می‌شد، اما امروزه به هر نوع کاغذی با حجم مناسب و سطح زبر و خشن آنتیک گفته می‌شود. کاغذ آنتیک به دلیل حجم مطلوبش برای کتاب‌های نازک مناسب‌تر است، چرا که استفاده از آن در چاپ دیجیتال کتاب، در مقایسه با کاغذهای MF و SC و با گراماژ یکسان، باعث تولید کتاب‌هایی با ضخامت بیشتری می‌شود. (مراحل چاپ دیجیتال چیست؟)

کاغذ آنتیک فشرده

این نوع کاغذ به دلیل فشردگی خوبی که توسط دندی رول (dandy roll) صورت گرفته در مقایسه با کاغذ آنتیک شیمیایی، از سطح چاپ‌دهی مطلوب‌تری برخوردار است. همچنین هر دو نوع کاغذ ذکر شده، به دلیل خشن بودن سطح‌شان، برای چاپ کتاب مطلوب هستند. ناگفته نماند، تم گراماژ این کاغذ از ۷۰ تا ۹۰ گرم است.

کاغذ کارتریج

کاغذ کارتریج در ظاهر شبیه کاغذ آنتیک فشرده است، اما با این‌تفاوت که کاغذِ نسبتا سختی است. این نوع کاغذ از خمیر چوب با الیاف کوتاه تهیه می‌شود و گراماژ آن از ۶۰ تا ۱۷۰ گرم و بالاتر است. انواع این کاغذ در صنعت چاپ، کاغذ مناسب چاپ و رسم شناخته می‌شود. پرداخت سطح کاغذ کارتریج بسته به نوع مصرف به صورت خشن، نیمه‌خشن، بدون پرداخت و یا با پرداخت به تولید می‌رسد.

کاغذ افست

کاغذ افست به طور مشخص برای چاپ لیتوگرافی تهیه شده و معمولاً رنگ آن کمی سفیدتر از کاغذ کارتریج با ته‌‌مایه کرمی است. پوشش کاغذ افست از نوع مرغوب است که اغلب بدون پرز تهیه می‌شود و به سبب همین ویژگی برای چاپ افست مطلوب است که به همین عنوان هم نامیده می‌شود. بهترین نوع کاغذهای افست در ماشین کاغذسازی مجهز به دو توری آبکش تولید می‌‌شوند. (تفاوت چاپ دیجیتال با افست چیست؟)