همه چیز درباره شابک یا شماره استاندارد بین المللی کتاب
در میان میلیون ها کتاب در جهان، شابک یا شماره استاندارد بینالمللی کتاب (ISBN) یکی از مهمترین ابزارها برای شناسایی و پیگیری کتابها است. شابک به هر کتاب یک شماره یکتا میدهد که میتواند به سادگی اطلاعات مربوط به کتاب را شناسایی و بررسی کند. در این مقاله، به بررسی جامع شابک یا شماره ISBN پرداخته ایم. ممکن است سوالات زیادی در خصوص نحوه دریافت یا استعلام شابک داشته باشید. برای پاسخ به سوالات خود تا انتهای این مقاله همراه ما باشید؛
شابک کتاب چیست ؟
شابک یا شماره استاندارد بینالمللی کتاب (ISBN) ( تلفظ شابک با قرار گرفتن فتحه بر روی حرف ” ب ” ) یک شناسه یکتاست که به هر نسخه منتشر شده از یک کتاب اختصاص داده میشود. این شماره برای کتابهایی که یک بار چاپ میشوند و جزو مجلات یا روزنامهها نیستند، استفاده میشود.
ISBN همانند کد ملی برای افراد است و هر کتابی که منتشر میشود، چه برای فروش و چه به صورت رایگان، میتواند از طریق این شماره شناسایی شود.
این شماره ۱۳ رقمی (یا در نسخههای قدیمیتر ۱۰ رقمی) شامل اطلاعاتی از جمله ناشر، کشور و نسخه خاص کتاب است که به شناسایی دقیق کتاب کمک میکند.
شابک در ایران
ایران در سال ۱۳۷۲ به عضویت موسسه جهانی شابک درآمد و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نماینده این موسسه در ایران است. شماره شابک توسط خانه کتاب تعیین میشود و بیش از ۹۶ درصد کتابهای ایران دارای شابک هستند. استفاده از شابک کتاب در ایران برای ناشران اجباری شده است و فقط کتابهایی که شابک دریافت کردهاند، مجوز چاپ خواهند داشت. شابک (شماره استاندارد بینالمللی کتاب) در ایران توسط “خانه کتاب ایران” صادر میشود. این شماره به ناشران کمک میکند تا کتابهای خود را بهطور یکتا معرفی و در بازار کتاب معرفی کنند. در ادامه به فرآیند دریافت شابک کتاب در ایران و نکات مرتبط با آن پرداخته شده است.
محاسبه آنلاین چاپ کتاب دیجیتال در مجتمع چاپ روز
چاپ انواع کتاب به روش دیجیتال با بهترین جنس کاغذ، صحافی حرفه ای، در قطع های سفارشی برای ناشران محترم با قیمت های ویژه و تحویل در کوتاه ترین زمان ممکن
آیا نشر کتاب بدون شابک امکان پذیر است؟
شابک یکی از انواع مجوزهای چاپ کتاب است که به عنوان شناسنامه کتاب شناخته میشود. کتاب بدون شابک در واقع مورد تایید وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نبوده و قابلیت چاپ و ارائه را نخواهد داشت.
مطالعه بیشتر: مراحل چاپ کتاب بصورت دیجیتالی از صفر تا صد
ساختار شابک
ساختار شابک از چه اجزایی تشکیل شده است؟ شابک از بخشهای مختلفی تشکیل شده است و هر یک از این بخشها نقش بسزایی در شناسایی دقیق کتابها دارند. این ساختار شامل اطلاعاتی درباره کشور، ناشر و عنوان کتاب است و به صورت یک کد منحصر به فرد ۱۳ رقمی در سطح جهانی مورد استفاده قرار میگیرد. در ادامه به بررسی ساختار شابک پرداخته میشود:
- سه رقم ابتدایی پیشوند (Prefix) است. این رقم صرفاً میتواند ۹۷۸ و ۹۷۹ باشد و نشاندهنده استاندارد بینالمللی شناسایی کتاب است.
- سه رقم دوم شناسه گروه یا کشور (Group Identifier) است. این بخش نشاندهنده منطقه زبانی و کشور صادرکننده شابک است و برای ایران سه رقم ۹۶۴، ۶۰۰ و ۶۲۲ صادر شده است.
- پنج رقم بعدی شناسه ناشر (Publisher Identifier) است. طول این بخش بر اساس میزان تولید و تعداد کتابهای منتشرشده توسط ناشر تعیین میشود.
- رقم بعدی شناسه عنوان (Title Identifier) است. این شناسه نشاندهنده این موضوع است که این کتاب در بین کتابهای ناشر دارای چه کدی است.
- رقم کنترلی (Check Digit) رقم انتهایی شابک است که برای بررسی صحت کل کد شابک به کار میرود. این عدد بر مبنای محاسبات ویژهای از سایر اعداد شابک به دست میآید.
بخش های شماره شابک کتاب
| بخش | توضیحات |
|---|---|
| کد کشور یا منطقه | اولین بخش که نشاندهنده منطقه زبانی یا کشور ناشر است. |
| شناسه ناشر | بخش دوم که به ناشر خاصی اختصاص دارد و شامل کد مربوط به انتشارات است. |
| شناسه عنوان | بخش سوم که مربوط به ویراست کتاب است. |
| رقم کنترل | آخرین بخش که بهمنظور اطمینان از صحت شابک استفاده میشود. |
مطالعه مقاله ده انتشارات برتر پیشنهاد می شود.
مزایای شابک چیست؟
| مزایا | توضیحات |
|---|---|
| تفکیک نسخهها | امکان تمایز بین نسخهها و قالبهای مختلف یک کتاب (صوتی، چاپی یا دیجیتال) |
| تسهیل در دسترسی به اطلاعات | فراهم کردن امکان تهیه و بهروزرسانی فهرستها و پایگاههای داده کتابشناسی برای یافتن اطلاعات کتابها |
| سفارش و توزیع کتابها | ایجاد مبنایی مؤثر و سریع برای مدیریت فرایند سفارش و توزیع کتابها |
| قابلیت خواندن توسط دستگاه | طراحی به صورت بارکد ۱۳ رقمی که قابلیت خواندن سریع و بدون خطا توسط دستگاههای خاصی را دارد |
| کاربرد در سیستمهای فروش | ضروری برای عملکرد صحیح سیستمهای الکترونیکی فروش در کتابفروشیها |
| پیگیری اطلاعات فروش | گردآوری و آنالیز دادههای فروش برای بررسی موفقیت نسخهها، مقایسه موضوعات و ارزیابی ناشران |
| افزایش اعتبار کتاب و ناشر | نشاندهنده پایبندی به استانداردهای نشر و تقویت جایگاه کتاب و ناشر در بازار کتاب |
| افزایش شانس فروش بینالمللی | امکان فروش کتابهای دارای شابک در فروشگاههای جهانی مانند آمازون و سایر پلتفرمهای بینالمللی |
| ثبت بینالمللی کتاب | ثبت در پایگاه داده ملی و بینالمللی برای جستجوی سریع و بهینه اطلاعات مربوط به کتاب |
| جلوگیری از سرقت کتاب | ارائه کد یکتا برای هر کتاب و حفاظت در برابر سرقت ادبی و انتشار غیرقانونی |
| حفاظت از حقوق مؤلفان و ناشران | ثبت مؤلف و ناشر به عنوان صاحبان اصلی کتاب و تسهیل مسیر پیگیری قانونی برای تخلفات، مانند سرقت ادبی |
مطالعه بیشتر : چگونه کتاب در آمازون چاپ کنیم؟
نحوه گرفتن شابک برای کتاب | نحوه دریافت شابک
چگونه برای کتاب شابک بگیریم؟ برای دریافت شابک کتاب، باید مراحل زیر را طی کنید. این مراحل ممکن است بسته به کشور و سیستمهای موجود در آن کشور متفاوت باشند، اما اصول کلی آنها به شرح زیر است:
مراحل و نحوه دریافت شابک کتاب عبارت است از:
- مراجعه به سایت ketab.ir
- ثبت نام در سایت و ایجاد حساب کاربری با استفاده از نام و ایمیل
- ورود به پنل کاربری
- انتخاب ثبت درخواست شابک
- تکمیل اطلاعات موردنیاز در خصوص کتاب (مانند عنوان کتاب، تعداد صفحات، فرمت چاپ) و اطلاعات ناشر یا مؤلف
- ارسال فرم تکمیل شده
- بررسی اطلاعات توسط کارشناسان
- دریافت کد شابک در پنل کاربری
| مرحله | توضیحات |
|---|---|
| ثبتنام در سامانه صدور شابک | سامانه توسط “خانه کتاب ایران” مدیریت میشود و ناشر باید در آن ثبتنام کند. |
| تکمیل فرم درخواست شابک | شامل اطلاعات کامل کتاب مانند عنوان، نویسنده، و ناشر است. |
| پرداخت هزینهها | هزینهها بسته به تعداد شابکهای درخواستی و قوانین سازمان متغیر است. |
| ارائه مدارک لازم | مدارکی مانند پروانه نشر، اطلاعات تماس ناشر و مشخصات نویسندهها باید ارائه شود. |
| بررسی و تأیید اطلاعات | اطلاعات ارسالشده توسط سازمان مربوطه بررسی و تأیید میشود. |
| دریافت شابک | پس از تأیید، شابک اختصاصی به کتاب داده میشود. |
| ثبت در پایگاههای داده | شابک کتاب در پایگاههای داده مرتبط ثبت میشود. |
شابک کتاب الکترونیکی
کتابهای الکترونیکی باید به عنوان یک کتاب مستقل در نظر گرفته شوند. صدور شابک برای کتاب الکترونیکی، به ایجاد بانک اطلاعاتی در این حوزه کمک کرده و در توسعه کسب و کار نقش دارد. شابک برای کتاب الکترونیکی در صفحه اول یا اولین صفحه نمایش قرار میگیرد. اگر محصول به صورت دیسک باشد، شابک روی برچسب آن درج میشود. دریافت شابک برای این محصولات در شناسایی آنها بسیار موثر است.
در گذشته، دریافت شابک برای کتابهای الکترونیکی رایج نبود و ناشران چندان علاقهای به آن نشان نمیدادند. اما امروزه تعداد زیادی از کتابهای الکترونیکی شابک دریافت کردهاند. برای شناسایی و ثبت رسمی آثار الکترونیکی، استفاده از شماره شابک (ISBN) توصیه میشود. میتوانید از طریق سایت خانه کتاب برای دریافت شابک برای کتابهای الکترونیکی یا سایر محصولات الکترونیکی اقدام کنید. شابک کتابهای الکترونیکی مشابه با نسخههای کاغذی کتاب است.
گرفتن شابک برای کتاب الکترونیکی
مشابه با مراحل دریافت شابک برای کتاب کاغذی، برای گرفتن شابک کتاب الکترونیکی نیز لازم است آن را از طریق ورود به سامانه isbn.ir و ساخت حساب کاربری دریافت یا از طریق خانه کتاب ایران اقدام کرد.
مطالعه بیشتر : کتاب کاغذی یا کتاب الکترونیکی؟
مدارک مورد نیاز برای دریافت شابک
برای دریافت شابک کتاب در ایران، ناشران و نویسندگان باید مجموعهای از مدارک و اطلاعات را تهیه و ارائه کنند. این مدارک ممکن است بسته به سیاستهای “خانه کتاب ایران” یا سازمانهای مشابه تغییر کنند، اما عموماً شامل موارد زیر هستند:
اطلاعات ناشر، مؤلف یا مترجم شامل نام و نام خانوادگی، اصل و کپی کارت ملی، آدرس و شماره تلفن
این مدارک باید در سامانه شابک خانه کتاب و ادبیات ایران به نشانی isbn.ketab.ir بارگذاری شود.
- پروانه نشر یا پروانه فعالیت به روز و معتبر از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
- فرم درخواست شابک شامل اطلاعات کامل درباره کتاب از جمله عنوان کتاب، نام نویسنده، ناشر و …
- اطلاعات تماس ناشر
- صفحه عنوان کتاب
- تصویر نشان نشر
- فایل کتاب برای دریافت شابک و فیپا
مطالعه بیشتر: چاپ کتاب دیجیتال فوری و ارزان
نحوه استعلام شابک
استعلام شابک کتاب چگونه است؟ استعلام شابک و جستجوی شابک کتاب یک فرآیند ساده است که میتوان آن را از طریق منابع و ابزارهای مختلف انجام داد. در ادامه، روشهای مختلف برای بررسی شابک کتاب شابک کتاب توضیح داده شده است:
| روش | توضیحات | آدرس وبسایت |
|---|---|---|
| وبسایت شابک | با ورود به سایت رسمی شابک و جستجوی شماره شابک. | isbn.ketab.ir |
| وبسایت کتابخانه ملی | با مراجعه به سایت کتابخانه ملی ایران و جستجوی نام یا عنوان کتاب. | nlai.ir |
| سایتهای مرتبط با کتاب | جستجو در سایتهای دیگر که امکان استعلام شابک را فراهم میکنند. | – |
تبدیل شابک به بارکد
برای تبدیل شابک کتاب به بارکد، میتوانید به سایت ISBN.ir مراجعه کرده و اطلاعات مربوطه از جمله کد کشور، کد ناشر، کد کتاب و رقم کنترل را وارد کنید. علاوه بر این میتوانید با استفاده از وب سایتهای آنلاین و نرم افزارهای بارکدساز، شابک کتاب را به بارکد تبدیل کنید.
هزینه دریافت شابک چقدر است؟
به گفته روحالله سلطانی، مدیر بخش شابک خانه کتاب و ادبیات در ایران شابک رایگان است. اما ناشران معمولاً مبلغی تحت عنوان هزینه دریافت شابک از نویسندگان و مؤلفان اخذ میکنند. این هزینه به عنوان حقالزحمه ناشر برای ثبت کتاب در سامانههای دولتی است. البته برخی ناشران هزینهای را بایت گرفتن شابک دریافت نمیکنند، این موضوع به سیاستهای ناشر و نوع قرارداد با نویسنده بستگی دارد.
قیمت شابک کتاب ممکن است بسته به زمان درخواست متفاوت باشد. بهترین راه برای دریافت قیمت بهروز، تماس با ناشران معتبر است.
مطالعه بیشتر : هزینه چاپ کتاب دیجیتال چقدر است؟
تفاوت شابک با فیپا
فیپا مخفف “فهرست نویسی پیش از انتشار” است و به فهرست نویسی کتاب قبل از انتشار آن اشاره دارد. فیپا شامل اطلاعات کتابشناختی کاملی است که به کتاب پیش از چاپ اختصاص داده میشود.
تفاوت شابک و فیپا در کاربرد و دامنه استفاده آنها است:
| مورد | شابک | فیپا |
|---|---|---|
| کاربرد | شابک برای شناسایی و مدیریت کتابها در فروشگاهها، کتابخانهها و سیستمها استفاده میشود. | فیپا برای فهرستنویسی و دستهبندی کتابها در کتابخانهها و ارائه اطلاعات کتابشناختی به کار میرود. |
| دامنه استفاده | شابک در مراحل اولیه تولید کتاب و قبل از چاپ اختصاص داده میشود. | فیپا قبل از انتشار کتاب برای فهرستنویسی پیش از انتشار تهیه میشود. |
به طور خلاصه، شابک و فیپا دو ابزار مهم و مکمل در صنعت نشر و کتابداری هستند که هر کدام نقش خاصی در شناسایی، فهرست نویسی و مدیریت کتابها ایفا میکنند.
تفاوت شابک با شاپا
شابک (شماره استاندارد بینالمللی کتاب) و شاپا (شماره استاندارد بینالمللی نشریات سریالی) هر دو شناسه های یکتایی هستند که برای شناسایی منابع منتشر شده استفاده میشوند، اما کاربردها و ساختارهای متفاوتی دارند.
شاپا (ISSN) یک شماره یکتا و استاندارد بینالمللی است که به نشریات سریالی مانند مجلات، روزنامهها و نشریات دورهای اختصاص داده میشود. این شماره 8 رقمی است و معمولاً به شکل دو بلوک چهار رقمی نوشته میشود.
تفاوتهای اصلی شابک و شاپا عبارتند از؛
| مورد | شابک | شاپا |
|---|---|---|
| نوع منابع | برای کتابها و منابع تکجلدی استفاده میشود. | برای نشریات سریالی و منابع دورهای (مانند مجلات و روزنامهها) استفاده میشود. |
| ساختار و قالب | شماره 13 رقمی (یا 10 رقمی در نسخههای قدیمیتر) است. | شماره 8 رقمی است که بهصورت چهار رقم-چهار رقم نوشته میشود. |
| کاربرد | برای شناسایی، فروش و مدیریت کتابها استفاده میشود. | برای شناسایی، فهرستنویسی و مدیریت نشریات سریالی استفاده میشود. |
به طور خلاصه، شابک و شاپا دو شناسه یکتا هستند که هر یک برای نوع خاصی از منابع چاپی و الکترونیکی استفاده میشوند. شابک برای کتابها و شاپا برای نشریات سریالی و دورهای به کار میروند، و هر دو نقش مهمی در استانداردسازی و مدیریت اطلاعات منابع دارند.
نکات مهم در دریافت شابک
- علاوه بر آنکه هر جلد کتاب دارای شماره شابک جداگانه است، در آثار چند جلدی یک کد شابک کلی به مجموعه نیز داده میشود.
- در صورت فروش دوره ای مجموعه چند جلدی، لازم است شابک دوره به صورت بارکد در پشت مجموعه ثبت گردد.
- اگر به طور همزمان فروش تک جلدی یا مجموعهای صورت گیرد، لازم است هر دو بارکد پشت جلد کتاب ثبت گردد.
- مولفان و مترجمان تنها افرادی هستند که به منظور انتشار آثار خود تحت نام ناشر مولف میتوانند اقدام به نشر کنند.
- دقت داشته باشید که شابک به عنوان ثبت آثار نیست و برای انجام این کار لازم است با دایره حقوقی وزارت فرهنگ و ارشاد قسمت آثار تالیفی با شماره 38511 تماس حاصل نمایید.
- ناشر مولف (موردی) لزوما همان پدیدآورنده کتاب است که در غیر اینصورت افراد حقیقی نمیتوانند کتابهای دیگران را به عنوان ناشر مولف (موردی) چاپ کنند.
- اگر یک کتاب توسط چندین مولف و مترجم تهیه و به صورت ناشر مولف موردی انتشار داده شده باشد، یکی از این مولفین میتواند شابک کتاب را درخواست دهد. در واقع شابک به کتاب و نه به مولف اختصاص داده میشود.
مطالعه مقاله بهترین چاپخانه های دیجیتال تهران پیشنهاد می شود.
کاربرد شابک چیست؟
شابک کاربردهای بسیار زیادی در صنعت نشر دارد. از کاربردهای این کد میتوان به موارد ذیل اشاره کرد:
- برای ثبت کتاب در کتابخانه ملی
- به منظور اخذ مجوزهای نشر مانند فیپا و مجوز ورازت فرهنگ و ارشاد اسلامی
- تخصیص شابک برای قالبهای مختلف کتاب (صوتی، دیجیتال و چاپی)
- برای ثبت کتاب در پایگاههای داده بینالمللی
- برای مدیریت و کنترل خودکار موجودی و انبارگردانی کتاب
- برای تسهیل فرایند جستجو و دسترسی به کتاب
- به منظور تسهیل فرایند سفارش، محاسبات، صدور صورتحساب و توزیع کتاب
- برای شناسایی کتاب به صورت منحصر به فرد
- به منظور شناسنامهدار کردن کلیه کتابها
تفاوت شابک با سایر شناسه های کتاب
شابک یک شماره منحصر به فرد ۱۳ رقمی است که برای شناسایی هر نسخه از کتاب اختصاص یافته و نیازی به اسکن ندارد، اما بارکد مجموعهای از خطوط است که شامل اطلاعاتی هستند که از طریق اسکن به دست میآیند. بارکدها برای شناسایی سریع و خودکار کالاها در فروشگاهها و انبارها مورد استفاده قرار میگیرد.
گرفتن شابک کتاب های چند جلدی به چه صورت است؟
برای گرفتن شابک کتابهای چند جلدی، معمولاً برای هر جلد یک شابک منحصر به فرد اختصاص داده میشود. علاوه بر شابکهای اختصاصی به هر جلد مجموعه، برای معرفی کل مجموعه نیز شابک ویژهای در نظر گرفته میشود. به طور مثال اگر یک کتاب ۵ جلد داشته باشد، ۶ شابک به آن تعلق میگیرد. ۵ شابک برای هر ۵ جلد و ۱ شابک برای کل مجموعه اختصاص داده میشود.
دریافت شابک برای نسخه های مختلف یک کتاب به چه صورت است؟
گرفتن شابک برای نسخههای مختلف یک کتاب از مراحل ضروری برای انتشار یک کتاب است. هر نسخه از کتاب نیازمند شابک جداگانه و مختص خود است. نحوه دریافت شابک کتاب در نسخههای مختلف صوتی، دیجیتال و چاپی به شرح ذیل است:
- ورود به سامانه خانه کتاب و ادبیات ایران
- ثبت نام و ایجاد حساب کاربری و تکمیل فرم ثبت نام با ارائه اطلاعات دقیق توسط ناشر شامل مشخصات ناشر، اطلاعات تماس و سایر موارد
- ورود به بخش درخواست شابک جدید
- وارد کردن اطلاعات کامل کتاب شامل عنوان کامل کتاب، نام نویسنده یا نویسندگان، نوع نسخه (چاپی، دیجیتال یا صوتی)، زبان کتاب و مشخصات نشر (شامل اطلاعات ناشر، سال انتشار و محل انتشار) در فرم درخواست
- در صورت تمایل به انتشار کتاب در نسخههای مختلف، باید برای هر نسخه صوتی، دیجیتال و چاپی درخواست شابک جداگانه داده شود.
- ارسال درخواست برای دریافت شابک
متن انگلیسی:
“An ISBN (International Standard Book Number) is a unique identifier for books that helps publishers, booksellers, and libraries track and manage books more efficiently. Each format of a book (hardcover, paperback, eBook, etc.) requires its own ISBN, ensuring that every edition is uniquely identifiable in global distribution systems.”
ترجمه فارسی:
“شابک (شماره استاندارد بینالمللی کتاب) یک شناسه منحصر به فرد برای کتابها است که به ناشران، کتابفروشان و کتابخانهها کمک میکند تا کتابها را بهطور مؤثرتر شناسایی و مدیریت کنند. هر فرمت از یک کتاب (چاپی، دیجیتال، غیره) نیاز به شابک اختصاصی خود دارد تا هر نسخه بهطور منحصر به فرد در سیستمهای توزیع جهانی قابل شناسایی باشد. “
به نقل از سایت ISBN
نقش شابک در فروش و توزیع بینالمللی
شابک نقش بسزایی در فروش و توزیع بینالمللی کتاب دارد. این کد شناسایی منحصر به فرد به هر نسخه از کتاب اختصاص داده شده و آن را به طور جهانی قابل شناسایی میکند. این کد به ناشران و نویسندگان کمک میکند تا به سادگی کتاب را در بازارهای بینالمللی شناسایی و توزیع کنند. همچنین شابک امکان فروش کتاب در پلتفرمهای آنلاین (مانند آمازون) را فراهم کرده و این امکان را فراهم میکند تا مخاطبان به راحتی کتابهای مورد نظر خود را پیدا کنند. شابک در فرایند ترجمه و توزیع کتابها در کشورهای مختلف به شناسایی حقوق نشر و فروش کمک بسزایی میکند.
آیا کتاب های آنلاین نیز نیاز به شابک دارند؟
کتابهای آنلاین نیز به شابک نیاز دارند. به منظور شناسایی و مدیریت کتابهای الکترونیکی (eBook)، برای هر نسخه دیجیتال باید یک شابک اختصاصی صادر شود. شابک برای کتابهای آنلاین مشابه کتابهای چاپی عمل کرده و به ناشران کمک میکند تا نسخههای دیجیتال را در پایگاههای داده و فروشگاهها ثبت و پیگیری کنند. از سوی دیگر برای جلوگیری از تداخل کتابهای الکترونیکی با نسخههای چاپی و صوتی گرفتن شابک ضروری است.
دریافت شابک برای کتاب های صوتی و نسخه های دیجیتال
گرفتن شابک برای کتابهای صوتی و دیجیتال به اندازه نسخههای چاپی اهمیت دارد. به طور کلی شابک برای تمام نسخههای کتاب اعم از صوتی، دیجیتال و چاپی به عنوان یک شناسه منحصر به فرد عمل کرده و به آنها هویت میبخشد. با دریافت شابک هر کتاب به صورت مستقل از سایر کتابها شناسایی میشود. از دلایل اصلی دریافت شابک برای کتابهای دیجیتال و صوتی میتوان به شناسایی یکتای نسخهها، تسهیل در فروش و بازاریابی (توزیع راحت این نسخهها در پلتفرمهای آنلاین)، استانداردسازی در سطح بینالمللی، حفظ حقوق مالکیت معنوی، اعتباربخشی به کتاب و اعتمادسازی برای مخاطبان و بهبود دسترسی و جستجوی کتابها اشاره کرد.
نحوه تبدیل شابک ۱۰ رقمی به شابک ۱۳ رقمی
برای تبدیل شابک ۱۰ رقمی به شابک ۱۳ رقمی کافی است عدد ۹۷۸ یا ۹۷۹ را به ابتدای شابک ۱۰ رقمی اضافه شود. در نهایت باید رقم کنترل جدید محاسبه شود.
تاریخچه شابک در ایران و جهان
در سال ۱۹۶۵ شرکت اسمیت و پسران (بزرگترین خردهفروش کتاب در بریتانیا) تصمیم گرفته که تا سال ۱۹۶۷ سیستم ذخیرهسازی و مدیریت موجودی کتابهایش را به سیستم کامپیوتری تبدیل کند. این شرکت به یک سیستم شمارهگذاری استاندارد برای کتابها نیاز داشت. از این رو مشاورانی را استخدام کرد تا به نمایندگی از شرکت و انجمن ناشران بریتانیا، طراحی یک سیستم مناسب را آغاز کنند. این مشاوران در سال ۱۹۶۶ سیستم شمارهگذاری کتاب استاندارد (SBN) را طراحی کردند که از سال ۱۹۶۷ این سیستم عملیاتی شد. همزمان کمیته فنی سازمان بینالمللی استانداردسازی یک گروه کاری (شامل نمایندگان کشورهای دانمارک، فرانسه، آلمان، ایرلند، هلند، نروژ، بریتانیا، آمریکا و یک ناظر یونسکو) تشکیل داد تا امکان استفاده جهانی از سیستم شمارهگذاری بریتانیا را بررسی کند. کشورهای دیگر نیز نظرات و پیشنهادات خود را ارسال کردند. گزارشی از این جلسه برای کشورهای عضو ISO ارسال شد و در جلسات بعدی در برلین و استکهلم (۱۹۶۹)، این نظرات مورد بررسی قرار گرفتند. در نهایت در سال ۱۹۷۰ شمارهگذاری بینالمللی کتاب (ISBN) به عنوان استاندارد ISO تصویب شد و به ISO 2108 تبدیل شد.
از آن زمان این استاندارد چندین مرتبه به دلیل تغییرات در انواع جدید رسانهها و محتوای کتابها به روز شده، اما ساختار اصلی ISBN بدون تغییر باقی مانده و در حال حاضر در ۱۵۰ کشور مورد استفاده قرار میگیرد. آژانسهای ISBN در سراسر جهان هم اکنون تحت نظارت آژانس بینالمللی ISBN در لندن فعالیت میکنند.
در ایران نیز شابک از اوایل دهه ۱۳۷۰ شمسی به صورت رسمی وارد صنعت نشر شد و کد ۹۶۴ برای کتابهای ایرانی اختصاص یافت. با تصویب هیأت وزیران (۱۳۷۵) استفاده از شابک برای تمامی ناشران اجباری شد. خانه کتاب ایران به عنوان نهاد ملی شابک وظیفه صدور این مجوز را بر عهده دارد و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی وظیفه نظارت و اجرای این سیستم را بر عهده دارد. در سالهای نخست ناشران و کتابخانهها از شابک ۱۰ رقمی استفاده میکردند، اما از سال ۲۰۰۷، ایران نیز همگام با استانداردهای جهانی شابک ۱۳ رقمی را به کار گرفت.
سوالات متداول
Isbn مخفف International Standard Book Number است که معادل انگلیسی شابک کتاب است. bisbn یک شناسه یکتا است که به هر نسخه از یک کتاب منتشر شده اختصاص داده میشود.
- ساخت نرمافزارهای مربوط به آموزش
- چاپ کتاب و جزوات
- تولید محصولات بریل
- نقشهها
- فیلمها، ویدئوها و ورقههای شفاف
- کاست و لوحهای فشرده حاوی کتابهای صوتی
- کتابهای چاپی در نسخههای دیجیتال
بله! اگر ویرایش کتاب شامل تغییرات اساسی در محتوا، عنوان، ساختار، قطع کتاب و نوع جلد باشد، باید شابک جدید برای کتاب اخذ شود. اما در صورت تغییرات جزئی مانند تصحیح اشتباهات تایپی نیازی به گرفتن شابک جدید نیست.
بله! شابک یک شماره منحصر به فرد بینالمللی است و در سراسر جهان دارای اعتبار است. شابکهایی که در ایران به کتابها اختصاص داده میشوند، در سیستم جهانی ثبت شده و از این رو کتابهای دارای شابک میتوانند در سطح بینالمللی شناسایی و عرضه شوند.
مدت زمان دریافت شابک بسته به روال کاری خانه کتاب و ادبیات ایران و کامل بودن مدارک متفاوت است. معمولاً در صورت کامل بودن مدارک، گرفتن شابک ۳ تا ۵ روز کاری طول میکشد.
بله! هر نسخه از کتاب شامل نسخههای صوتی، چاپی و دیجیتالی به شابک مجزا نیاز دارند، زیرا هر فرمت به عنوان یک محصول جداگانه در سیستم بینالمللی شناسایی میشوند و از این رو باید کد شابک منحصر به فردی داشته باشد.
